1. Các dạng bài làm văn ở tiểu học
Trong Chương trình Tiểu học mới, môn TV nhằm hình thành và phát triển ở HS các kỹ năng sử dụng TV (nghe, nói, đọc, viết) mà trọng tâm là kỹ năng đọc và viết, bên cạnh những yêu cầu về viết chính tả, yêu cầu viết văn đối với HSDT được thể hiện các dạng bài tập làm văn cụ thể dưới đây:
- Viết các thông báo, đơn từ, biên bản ngắn.
- Viết các bức thư ngắn, trao đổi thông tin, thăm hỏi người thân.
- Viết bài tả đồ vật, cây cối, con người, cảnh.
- Viết bài kể một truyện đã đọc, một việc đã làm hoặc chứng kiến …
Nội dung các bài làm văn giúp HS thực hành, rèn luyện các kỹ năng sử dụng TV, đặc biệt là kỹ năng sử dụng TV, đặc biệt là kỹ năng diễn đạt bằng văn viết, tức kỹ năng xây dựng văn bản TV để giao tiếp.
2. Các loại lỗi văn viết thường gặp ở HSDT
Trong quá trình làm văn (tạo văn bản) bằng TV, HSDT thường gặp nhiều khó khăn hơn so với HS người Kinh, do trình độ TV, vốn từ ngữ hạn chế, một số cách cấu tạo từ và câu TV khác với tiếng mẹ đẻ (TMĐ) lại luôn bị ảnh hưởng của cách tư duy bằng TMĐ.
- Các lỗi chính tả thường gặp là: viết lẫn lộn các cặp dấu thanh hỏi - ngã, ngă - sắc, các cặp phụ âm đầu: x - s, ch - tr; các nguyên âm đơn/ đôi tương ứng: ia - iê/ i - ê, ua - uô/ u - ô, ưa - ươ/ ư - ơ, viết lẫn lộn hoặc không viết các phụ âm cuối p, t, k trong các âm tiết khép …
- Các lỗi ngữ pháp thường gặp là: viết câu không đủ thành phần chủ - vị, viết câu cụt, câu què do dùng sai dấu câu, nhất là dấu chấm, dấu phẩy.
- Các lỗi về dùng từ: dùng sai từ hoặc dùng từ không chính xác do hiểu không đúng nghĩa từ, đặc biệt là các sắc thái nghĩa từ và chức năng của các kiểu câu.
- Lỗi bố cục bài viết: bài văn thường thiếu tính mạch lạc, lôgic do viết tiếng việt nhưng tư duy bằng tiếng dân tộc, tức TMĐ …
- Tìm ra các loại lỗi văn viết cụ thể của HSDT sẽ giúp GV có định hướng khắc phục các loại lỗi văn viết TV của HSDT tốt hơn.
3. Các lỗi chính tả thường mắc trong bài văn của HSDT và cách sửa lỗi
3.1. Nguyên nhân mắc lỗi
- Bản thân hệ thống quy tắc chính tả TV còn chứa nhiều điều bất hợp lý như cùng một âm được diễn đạt bằng nhiều chữ cái khác nhau (C/K/Q, d/gi) nhiều cặp phụ âm, nhiều vần có cách phát âm gần giống nhau (x/s, tr/ch, gi/d, au - âu…), khiến cho HSDT (ngay cả HS người Kinh) không phân biệt được khi viết.
- Hệ thống ngữ âm TV và TMĐ của HS có sự khác biệt. HSDT thường sử dụng cách phát âm của TMĐ để phát âm và tiếp nhận âm TV trong khi thực hành viết bài văn bằng TV.
Ví dụ:
+ Tiếng Hmông chỉ có 8 nguyên âm, 4 âm cuối, 13 vần, trong khi TV có 14 nguyên âm, 10 âm cuối, 155 vần nên HS Hmông thường viết sai phần văn của âm tiết TV, đặc biệt là các âm tiết khép (có p, t, k đứng cuối).
+ Các thứ TDT ở Tây Nguyên không có cách thanh điệu nên HS thường viết sai các dấu thanh hoặc không viết (không có dấu hoặc viết lẫn dấu này sang dấu khác). Ví dụ: mạnh khoẻ # manh khoe hoặc mánh khoé, …
+ Tiếng nùng không có nguyên âm đôi nên học sinh con em người Nùng thường viết các nguyên âm đôi TV thành các nguyên âm đơn. Ví dụ: niềm tin → nìm tin; chiều hôm → chìu hôm; cuồn cuộn → cồn cộn; hương sắc → hơng sắc.
+ Tiếng Bru - Vân Kiều không có âm đệm nên HSDT thường viết sai những từ TV có âm đệm (thiếu âm đệm). Ví dụ: chuẩn bị → chẩn bị; nghệ thuật → nghệ thật…
3.2. Hướng dẫn HSDT sửa lỗi chính tả khi viết bài văn
- Trước hết cần xác định, phân loại những lỗi có tính phổ biến ở HSDT để hướng dẫn sửa lỗi.
- Hướng dẫn HSDT nhận biết lỗi, luyện phát âm và tìm hiểu nghĩa các từ viết sai so sánh với từ viết đúng.
- Hướng dẫn HSDT so sánh dạng viết sai với dạng viết đúng.
- Hướng dẫn HS thực hành viết đúng: GV kẻ bảng thành 2 cột (một cột ghi lỗi chính tả, cột còn lại để HS viết đúng chính tả).
- Hướng dẫn để HS phân tích lỗi và tự sửa lỗi chính tả trong bài.
4. Các lỗi dùng từ, đặt câu và cách sửa lỗi
4.1. Nguyên nhân mắc lỗi
Các lỗi về dùng sai từ, dùng từ không chính xác, viết câu sai ngữ pháp rất phổ biến trong các bài văn viết của HSDT. Nguyên nhân thường là:
- Hệ thống từ ngữ TV phong phú và đa dạng, hầu hết từ TV có nhiều nghĩa, nhiều sắc thái sử dụng khác nhau trong nói và viết. HSDT ở Tiểu học không thể nắm được đầy đủ nghĩa và sắc thái nghĩa của từ TV, do đó không có năng lực lựa chọn từ, nghĩa từ để dùng cho phù hợp và chính xác nhất với từng ngữ cảnh cụ thể.
- Phương thức tạo từ của TV và TDT có nhiều sự khác biệt, thông thường HSDT hay sử dụng cách tạo từ của TMĐ áp dụng cho cách tạo từ TV trong nói và viết bằng TV.
Ví dụ:
- Tiếng Hmông: cái ba tháng (tháng 3); tôi mẹ (mẹ tôi); chỗ này rất tốt ở (chỗ này ở rất tốt).
- Tiếng Kơ - ho: tôi làm gặp mẹ nó (tôi làm cho nó gặp mẹ); tôi nó làm ốm (tôi làm nó ốm).
- Ngoài ra, viết câu sai ngữ pháp còn do HS không nắm được cách sử dụng dấu câu, các thành phần chính của câu TV nên các em thường viết câu cụt, câu không có nghĩa…
4.2. Hướng dẫn sửa lỗi dùng từ, đặt câu cho HSDT
- Hướng dẫn HS xác định lỗi dùng từ và lỗi đặt câu sai ngữ pháp trong bài viết.
- Phân tích các từ dùng sai trong ngữ cảnh câu văn để HS nhận biết.
Ví dụ:
- Phân tích câu: “Từ ngày cô vĩnh biệt chúng em đi dạy ở trường khác, chúng em vẫn luôn nhớ cô”, từ Vĩnh biệt trong câu dùng ở câu trên không chính xác mà phải dùng chữ chia tay hoặc từ biệt.
- Hướng dẫn HS tìm từ khác để thay thế từ dùng sai (HS tự tìm hoặc GV gợi ý một số từ cùng nghĩa để HS lựa chọn. Trong trường hợp câu trên GV có thể thay thế bằng các từ: tạm biệt, từ biệt, chia tay).
- Phân tích cấu trúc câu sai ngữ pháp: Chỉ ra các thành phần câu, trật tự của các thành phần câu, trật tự từ trong câu, cách sử dụng dấu câu… để HS nhận biết các lỗi sai của câu.
- Hướng dẫn HS tập sửa lỗi câu trên bảng: GV kẻ bảng thành 3 cột, cột thứ nhất ghi câu sai hoặc có dùng từ sai, cột thứ hai ghi lỗi dùng từ, lỗi ngữ pháp, cột thứ ba ghi câu đã sửa thành câu đúng.
- Hướng dẫn HS sửa lỗi trong bài tập làm văn của các em (viết lại câu đã sửa xuống dưới bài làm).
Tóm lại, HSDT ở Tiểu học mắc nhiều loại lỗi khi làm văn thường là do:
Trình độ TV của HSDT yếu kém.
Sự khác nhau về ngữ âm, từ vựng - ngữ nghĩa và ngữ pháp giữa TV và TMĐ của HS.
GV chưa có phương pháp dạy tập làm văn ở Tiểu học phù hợp với HSDT và chưa quan tâm đúng mức việc sửa lỗi viết văn TV cho HSDT.